Τα ερείπια του Ιερού ναού Σωτήρος Χριστού στη Ζεφυρία

Το Ιερό Μνημείο που παραμένει στο έλεος του καιρού, χωρίς να υπάρχει κανένα ενδιαφέρον για τη διάσωση και αναστήλωση του ιστορικού, αλλά και αρχιτεκτονικού αριστουργήματος του νησιού.

Ας μην λάβομε υπόψη (προς το παρόν τουλάχιστον), την θρησκευτική σημασία του ερειπωμένου  Ιερού Ναού. Ας το δούμε ως την πολιτιστική και αρχιτεκτονική κληρονομιά  της Μήλου που τις ρίζες της έχει στις αρχές του 17^ου αιώνα.

Και για να τα βάλουμε τα πράγματα σε μια σειρά, η Εκκλησία του «Σωτήρος Χριστού», όπως συνηθίζομε να λέμε, ανεγέρθηκε το 1620 την πρώτη Αυγούστου, από τον Ιερομόναχο Βενέδικτο, ένα επίσης σημαντικό πρόσωπο της εποχής, που λίγα πράγματα γνωρίζουμε.

Κι εδώ να κάνω μια μικρή παρένθεση, λέγοντας ότι ο συγκεκριμένος Ιερός Ναός, δεν είναι αφιερωμένος μόνον στον Σωτήρα Χριστό, αλλά και στη μητέρα του, και στον μαθητή του Ιωάννη τον Ευαγγελιστή και στον όσιο Χριστόδουλο (βλ. «ΜΗΛΙΑΚΑ», Τόμος Ζ΄, σελ 362).

Αυτό το γνωρίζομε από την μαρμάρινη επιγραφή που υπήρχε στο προαύλιο του Ναού και σήμερα βρίσκεται στις αποθήκες του αρχαιολογικού Μουσείου. Παράλληλα, μέσα στον Ναό στην γωνία του Ιερού, υπάρχει μια δεύτερη πέτρινη αυτή τη φορά επιγραφή που αναφέρει ως ημερομηνία οικοδόμησης την 6^η και όχι την 1^ηΑυγούστου 1620. Επιπλέον η επιγραφή αυτή αναφέρει και τον αρχιτέκτονα του οικοδομήματος, ο οποίος φέρει το όνομα Γεώργιος Μανουράς. (Βλ. Ζ. Α. Βάου «Ναοί και Ναΰδρια της Νήσου Μήλου», σελ. 479).

Ο συγκεκριμένος Ναός, από άποψη αρχιτεκτονικής, είναι ο μοναδικός Ναός του 17^ου αιώνα με σχήμα σταυρού, που σώζεται μεγάλο μέρος από τα ερείπιά του, πράγμα που θα διευκόλυνε σήμερα την ανοικοδόμησή του, σώζοντας έτσι ένα πραγματικά έργο τέχνης, έναν πολιτιστικό θησαυρό, ένα Ιερό Μνημείο με μοναδικό διάκοσμο. Αν λάβουμε υπόψη μας την αετωματική επίστεψη στη είσοδο του Ναού και αφήνοντας τη φαντασία μας να κάνει το ταξίδι της στον χρόνο, τότε μπορούμε να καταλάβομε ότι συγκεκριμένος Ναός πρέπει να είχε πλούσιο διάκοσμο, να ήταν ένα πραγματικό στολίδι στην τότε πρωτεύουσα του νησιού.

Από όσα μας είναι γνωστά σήμερα, κυρίως από τα βιβλία που προαναφέραμε παραπάνω, ο συγκεκριμένος Ναός έχει πλούσια, μεγάλη και ενδιαφέρουσα ιστορία, που θα μπορούσε να συγκινήσει όχι μόνον την Πολιτεία, αλλά πρωτίστως την Ιερά Μητρόπολη Σύρου – Μήλου, ούτως ώστε να ξεκινήσουν οι προσπάθειες για την ανοικοδόμηση του μνημείου, κεντρίζοντας όχι μόνο το θρησκευτικό, αλλά και το τουριστικό ενδιαφέρον.

Καλοί και άξιοι οι τίτλοι, όπως αυτός της «Ιεράς Νήσου», αρκεί να συνάδουν και με τις αντίστοιχες ενέργειες.

Η συγκεκριμένη εκκλησία, είναι Μετόχι της Ιεράς Μονής Πάτμου και, ίσως είναι δύσκολη κυρίως η γραφειοκρατική διαδικασία για την ανοικοδόμηση και συντήρηση του Σωτήρος Χριστού. Τα αγαθά όμως, όπως άλλωστε είναι γνωστό, κόποις κτώνται.

Πολιτισμός και μάλιστα ουσιαστικός (κατά την άποψή μου πάντα), δεν είναι μόνο τα πιταράκια, ο πελτές και το τυρί. Ο ουσιαστικός πολιτισμός μια κοινωνίας, φαίνεται από τους αγώνες που έχει κάνει να διασώσει την ιστορία του μέσα από τη διατήρηση των μνημείων του, μέσα από τις προσπάθειες να κρατήσει όρθια ότι οι παλαιότερες γενιές άφησαν, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για οικοδομήματα μοναδικού αρχιτεκτονικού κάλλους, με ιστορική, θρησκευτική και πολιτιστική αξία.

Δυστυχώς όμως, το Υπουργείο Πολιτισμού παρόλο που γνωρίζει το μνημείο, δείχνει παραμένει παγερά αδιάφορο για το θέμα. Από την πλευρά των Τοπικών Αρχών δεν φαίνεται να υπάρχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η Μητρόπολη Σύρου – Μήλου που θα μπορούσε ίσως να πιέσει περισσότερο για τη διάσωση και ανέγερση του Ιερού Μνημείου, δεν έχει δείξει κάποιο ενδιαφέρον, ή τουλάχιστον δεν το γνωρίζουμε εμείς.

Σημασία έχει, ότι ένα ακόμη μνημείο μοναδικής σημασίας, κι αυτή τη φορά ένας Ιερός Ναός του 17^ου αιώνα, που θα μπορούσε να αναδείξει όχι μόνον τον οικισμό της Ζεφυρίας αλλά κι ολόκληρο του νησί, παραμένει στο περιθώριο του ενδιαφέροντος των Αρχών.

Για το Milos Voice

Θεμιστοκλής Παναγιώτου