Dr. Γιάννος Ψαθάς : Κακοήθες μελάνωμα του δέρματος

Γράφει ο Dr. Γιάννος Ψαθάς Διδάκτορ του Πανεπιστημίου Αθηνών:

Πρόκειται για την πλέον κακοήθη και επιθετική μορφή καρκίνου του δέρματος. Αναπτύσσεται σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος είτε σε προϋπάρχοντα σπίλο (κοινό ή δυσπλαστικό) είτε de novo, δηλαδή ως νεοεμφανιζόμενη βλάβη του δέρματος σε ποσοστό 50-70%.  Μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, με μέση ηλικία εμφάνισης τα 40–60 έτη με τον κίνδυνο βέβαια να ανεβαίνει σε ηλικίες >65 ετών. Σε παιδιά είναι εξαιρετικά σπάνιο.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια αύξηση στη συχνότητα του μελανώματος σε παγκόσμιο επίπεδο. Στις ΗΠΑ μέσα στη δεκαετία 2015 – 2025 καταγράφηκε αύξηση κατά 42% στις νέες διαγνώσεις ενώ προβλέπεται ότι μέχρι το 2040 η επίπτωση της νόσου παγκοσμίως θα εμφανίσει αύξηση >50%!

Κυριότεροι παράγοντες κινδύνου:

1. Παρατεταμένη έκθεση σε UV ακτινοβολία: ηλιακή ή τεχνητή (solarium)
2. Ιστορικό σοβαρών ηλιακών εγκαυμάτων σε παιδική ηλικία

• Μεγάλος αριθμός σπίλων στο σώμα, ιδιαίτερα των δυσπλαστικών

1. Ανοιχτός χρωματικός τύπος δέρματος
2. Οικογενειακό ιστορικό μελανώματος
3. Άτομα με ανοσοκαταστολή (μεταμοσχευμένα, οροθετικά, σε χρόνια χρήση ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων)
5. 

Συχνότερη εντόπιση:

• Στον κορμό και κυρίως στην ράχη: πιο συχνά στους άνδρες
• Στα κάτω άκρα: πιο συχνά στις γυναίκες
• Στο πρόσωπο – κεφάλι – τράχηλος: συχνότερα σε ηλικιωμένους
• Στα πέλματα, τις παλάμες και κάτω από τα νύχια: σε σκουρόχρωμο δέρμα

Σπάνιες εντοπίσεις:

• Σε βλεννογόνους (βλεννογονικό μελάνωμα) όπως αυτός του στόματος, της ρινός ή των γεννητικών οργάνων
• Οφθαλμικό μελάνωμα (χοριοειδούς)
• 

Ποια είναι η εικόνα του; Πώς γίνεται αντιληπτό;

Δεν υπάρχει τυπική εικόνα, χαρακτηριστική του μελανώματος και για αυτό πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή σε κάθε βλάβη με ύποπτα χαρακτηριστικά. Σε πολλές περιπτώσεις αναπτύσσεται σε προϋπάρχοντα σπίλο που αλλάζει το σχήμα, το μέγεθος, το χρώμα και το περίγραμμά του. Άλλοτε πάλι εμφανίζεται σαν μια νέα βλάβη σε κάποιο σημείο του δέρματος με χρώμα που δεν είναι πάντα σκούρο μαύρο αλλά μπορεί να είναι: σκούρο καφέ, μπλε, κόκκινο ή ροζ. Σπανιότατα συναντάμε το αμελανωτικό μελάνωμα που δεν έχει κάποια απόχρωση και συγχέεται με καλοήθη βλάβη, με συνέπεια να καθυστερεί δυσμενώς η διάγνωση.

Επομένως βλάβες που εμφανίζονται στο δέρμα, αναπτύσσονται και μεγαλώνουν γρήγορα σε λίγους μήνες, έχουν ανώμαλο περίγραμμα ή ασυμμετρία και αλλάζουν χρώμα χρειάζονται έλεγχο. Ομοίως σπίλοι που μεταβάλλουν τα χαρακτηριστικά τους,

μεγαλώνουν σε μέγεθος,  γίνονται συμπτωματικοί π.χ. με κνησμό ή υποβάλλονται σε συνεχή ερεθισμό και τραυματισμό, π.χ.: σημεία τριβής από τα ρούχα, σημεία που περνάει ξυράφι ή μηχανή ξυρίσματος, πέλματα κλπ. πρέπει να ελέγχονται ενδελεχώς.

Πώς εξελίσσεται;

Αν η βλάβη διαγνωστεί και εξαιρεθεί έγκαιρα τότε βρίσκεται στο στάδιο του in situ μελανώματος, δηλαδή βρίσκεται μόνο στην επιδερμίδα και δεν είναι διηθητικό. Μπορεί όμως να επεκταθεί σε βάθος, να διηθήσει βαθύτερα στρώματα και να δώσει μεταστάσεις. Οι μεταστάσεις είναι σε λεμφαδένες αλλά και σε απομακρυσμένα όργανα όπως το ήπαρ, οι πνεύμονες, ο εγκέφαλος, τα οστά κλπ.

Πώς θεραπεύεται;

Η βασική θεραπεία του μελανώματος είναι η χειρουργική. Γίνεται χειρουργική εκτομή της βλάβης και ανάλογα του αποτελέσματος της βιοψίας μπορεί να χρειαστούν επιπλέον θεραπείες όπως:

• Ευρύτερη εκτομή στο σημείο της αρχικής βλάβης
• Βιοψία φρουρού – λεμφαδένα ή/και λεμφαδενικός καθαρισμός
• Συμπληρωματικές θεραπείες: ανοσοθεραπεία, στοχευμένη θεραπεία, χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία

Ποια είναι η πρόγνωσή του;

Η πρόγνωση του μελανώματος εξαρτάται από το στάδιο που βρίσκεται, από τα μοριακά χαρακτηριστικά του όγκου, την εξάπλωση ή μη στους λεμφαδένες και την ύπαρξη ή όχι μεταστάσεων. Στο αρχικό στάδιο της νόσου η συνολική 5ετής επιβίωση φτάνει το 90-97% και στα υπόλοιπα στάδια μειώνεται και φτάνει μέχρι το 15-20% σε περιπτώσεις μεταστατικού μελανώματος. Παρόλα αυτά η ανοσοθεραπεία και οι σύγχρονες στοχευμένες θεραπείες έχουν αυξήσει πολύ την επιβίωση από τη νόσο.

Τι συστήνεται να κάνω;

Η πρόληψη παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της θεραπείας. Οι συστάσεις που πρέπει να ακολουθούνται είναι:

• Προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου τις μεσημεριανές ώρες
• Χρήση αντηλιακού
• Αποφυγή του solarium
• Αυτοεξέταση στα σημεία που αυτό είναι εφικτό ώστε να παρακολουθούνται τυχόν αλλαγές στο δέρμα
• Ιδιαίτερη προσοχή σε σημεία όπως τα πέλματα και τα γεννητικά όργανα
• Τακτική εξέταση από ιατρό, περίπου ανά εξάμηνο, σε άτομα που έχουν αυξημένο κίνδυνο: πολλαπλούς και δυσπλαστικούς σπίλους, οικογενειακό ιστορικό, παλαιά ηλιακά εγκαύματα, ανοσοκαταστολή κλπ.
• Χαρτογράφηση σπίλων, όπου κριθεί απαραίτητο

Βιβλιογραφία

Gershenwald JE, Scolyer RA, et al. Melanoma Staging: Evidence-Based Updates in the AJCC 8th Edition. CA Cancer J Clin. 2017;67(6):472–492.

NCCN Guidelines: Cutaneous Melanoma. Version 2.2025. National Comprehensive Cancer Network. https://www.nccn.org/professionals/physician_gls/pdf/melanoma.pdf

ESMO Guidelines: Cutaneous Melanoma: ESMO Clinical Practice Guidelines. Ann Oncol. 2022;33(12):1231–1250.

Elder DE, Massi D, Scolyer RA, Willemze R. WHO Classification of Skin Tumours. 4th Edition, IARC 2018.

Dummer R, Hauschild A, et al. Cutaneous melanoma: ESMO–EURACAN Clinical Practice Guidelines. Ann Oncol.2021;32(12):1520–1536.

Morton DL, Thompson JF, et al. Final Trial Report of Sentinel-Node Biopsy versus Nodal Observation in Melanoma.N Engl J Med. 2014;370:599–609.

Faries MB, Thompson JF, et al. Completion Dissection or Observation for Sentinel-Node Metastasis in Melanoma. N Engl J Med. 2017;376:2211–2222.

Leiter U, Garbe C. Epidemiology of melanoma and nonmelanoma skin cancer – the role of sunlight. Adv Exp Med Biol. 2008;624:89–103.

Rigel DS, et al. Cutaneous melanoma: prevention, early detection, and treatment. Curr Probl Dermatol. 2007;35:16–24.

Systemic Therapy for Melanoma: ASCO Guideline Update

Dr. Γιάννος Ψαθάς

Γενικός Χειρουργός

Γενική – Λαπαροσκοπική χειρουργική – Χειρουργική ογκολογία

 Διευθυντής Χειρουργός: «Ευρωκλινική Αθηνών»

 Τηλ: 6946304843 – 2121217184