Από την άποψη και τις εντυπώσεις ως την ευθύνη

Γράφει ο Μηλιός Δημοσιογράφος

Γιάννης Βαθυάς.

Στον δημόσιο διάλογο ο πλουραλισμός απόψεων είναι δεδομένος και απολύτως σεβαστός. Η ύπαρξη διαφορετικών φωνών, αντιρρήσεων και ανησυχιών αποτελεί προϋπόθεση μιας ζωντανής δημοκρατίας. Το κρίσιμο ζήτημα, όμως, δεν είναι αν ακούγονται πολλές γνώμες, αλλά αν αναγνωρίζεται ότι, στο τέλος, κάποιος πρέπει να αποφασίσει, να βάλει την υπογραφή του και, βεβαίως, να κριθεί.

Η συζήτηση που άνοιξε με αφορμή τη Μήλο και την προσφυγή στο ΣτΕ για μεγάλο ξενοδοχειακό κτίσμα ανέδειξε ένα βαθύτερο πολιτικό πρόβλημα. Ξαφνικά ανακαλύψαμε, στην καρδιά του χειμώνα, ότι τα ευρώ που εισπράξαμε το καλοκαίρι δεν ήταν ανέξοδα. Δεν αφορά μόνο ένα έργο ή μια άδεια. Αφορά το πώς αντιλαμβανόμαστε τον χωρικό σχεδιασμό, την ανάπτυξη και τα όριά τους. Αντί η συζήτηση να γίνει με όρους συνολικού πλαισίου, φέρουσας ικανότητας και κανόνων, εγκλωβίστηκε σε μια απόλυτη αντιπαράθεση εντυπωσιασμού. Χθες για ένα άλλο κτίσμα, σήμερα για τούτο, αύριο για ένα άλλο. Ή ανάπτυξη ή προστασία. Σαν να μην μπορούν να συνυπάρξουν.

Εδώ ακριβώς συνδέεται το ζήτημα του Πολεοδομικού. Για χρόνια, η απουσία σαφούς πολεοδομικού σχεδιασμού άφηνε χώρο σε αποσπασματικές αποφάσεις, νομικές αβεβαιότητες και εύλογες κοινωνικές εντάσεις. Το Πολεοδομικό δεν προέκυψε τυχαία. Προέκυψε ακριβώς επειδή η κοινωνία και η διοίκηση βρέθηκαν αντιμέτωπες με περιπτώσεις όπως της Μήλου. Έργα που κρίνονται εκ των υστέρων, μέσα από δικαστικές συγκρούσεις, επειδή δεν υπήρχαν εκ των προτέρων ξεκάθαροι κανόνες ή αν υπήρχαν κάποιοι δεν εφαρμόζονται, ή ακόμα χειρότερα και συνήθως είχαν τα λεγόμενα παράθυρα.

Η προσπάθεια να μπει τάξη στον χώρο, να οριστούν χρήσεις, όρια και όροι, δεν είναι εύκολη ούτε ανώδυνη. Θίγει συμφέροντα, ανατρέπει βεβαιότητες, δημιουργεί αντιδράσεις. Όμως χωρίς πολεοδομικό σχεδιασμό, κάθε συζήτηση για προστασία του περιβάλλοντος μένει μετέωρη και κάθε επένδυση μετατρέπεται σε πεδίο σύγκρουσης. Το να ζητάμε και έσοδα και όλα να μείνουν άθικτα ισοδυναμεί με το να ζητάμε το πρόβλημα να μείνει άλυτο.

Κι εδώ αξίζει να τονιστεί κάτι που συχνά παραβλέπεται. Όλα αυτά δεν γίνονται διαδοχικά, αλλά ταυτόχρονα. Η διοίκηση δεν έχει την πολυτέλεια να ασχολείται σήμερα με το νερό, αύριο με την υγεία και μεθαύριο με τον χωροταξικό σχεδιασμό. Όλα τρέχουν μαζί. Όλα πιέζουν μαζί. Και όλες οι αποφάσεις αλληλοεπηρεάζονται.

Το βλέπουμε καθαρά και στο ζήτημα του νερού. Ο Δήμος καλείται να αντιμετωπίσει ένα άμεσο πρόβλημα επάρκειας, όχι τοπικό αλλά παγκόσμιο. Ακούγονται πολλές προτάσεις, αφαλάτωση, δεξαμενές, γεωτρήσεις. Όλες έχουν τη λογική τους και όλες είναι σεβαστές. Όμως δεν μπορούν να εφαρμοστούν ταυτόχρονα ούτε να μείνουν όλες στο επίπεδο της συζήτησης. Η αφαλάτωση επιλέγεται σαν δικλείδα ασφαλείας, όχι επειδή είναι ιδανική, αλλά επειδή είναι άμεση, λειτουργική και ελέγξιμη. Και ενώ αυτή υλοποιείται, παράλληλα εξετάζονται και άλλες λύσεις. Αυτό σημαίνει διοίκηση, αποφάσεις, συγχρονισμός, όχι αναμονή.

Το ίδιο ισχύει και στην υγεία. Οι συζητήσεις για τη στελέχωση των μονάδων Υγείας και τα μέσα διακομιδής, συμπεριλαμβανομένων των πλωτών (τι δαιμονοποίηση κι αυτή σε μια νησιωτική χώρα), δεν διεξάγονται σε κενό. Γίνονται την ίδια στιγμή που το σύστημα λειτουργεί, με τα λίγα μέσα που διαθέτει, προσπαθώντας να καλύψει όλες τις ανάγκες. Όλες οι απόψεις ακούγονται, αλλά η λειτουργία δεν μπορεί να παγώσει μέχρι να υπάρξει καθολική συμφωνία.

Ανάλογα και στο θέμα του Ξενία Άνδρου. Η απόφαση δεν πάρθηκε επειδή αγνοήθηκαν οι κίνδυνοι, αλλά επειδή, μέσα σε ένα σύνθετο περιβάλλον, κρίθηκε ότι μπορεί να προχωρήσει με όρους, έλεγχο και θεσμική εποπτεία. Όσοι ψήφισαν θετικά δεν στερούνται ευαισθησίας, ανέλαβαν ευθύνη. Ότι σε κάθε περίπτωση η παρούσα κατάσταση δεν είναι πλέον ανεκτή.

Ένα επιπλέον ζήτημα που έχει αποκτήσει χαρακτηριστικά στερεοτύπου είναι η συζήτηση για το άδειο νησί, ειδικά τους χειμερινούς μήνες. Η Άνδρος εμφανίζεται συχνά ως άδεια, μια εικόνα που επαναλαμβάνεται μονομερώς και χωρίς ουσιαστική ανάλυση. Όμως, το ερώτημα που πραγματικά πρέπει να απασχολήσει είναι με ποια κριτήρια ορίζουμε τη ζωντάνια ενός τόπου σήμερα.

Η σύγκριση με άλλα νησιά που δήθεν σφύζουν από ζωή το καταχείμωνο συχνά αγνοεί την κοινή εποχικότητα που μαστίζει τα περισσότερα αν όχι όλα τα νησιά. Η κοινωνική ζωή δεν εξαφανίζεται, αλλάζει μορφή. Τα παιδιά είναι σε οργανωμένες δραστηριότητες όπως ξένες γλώσσες, μουσική, χορό και αθλητισμό. Οι γονείς εργάζονται, φροντίζουν σπίτια και ηλικιωμένους, και διαχειρίζονται υποχρεώσεις σε ένα περιβάλλον αυξημένων απαιτήσεων και με συγκεκριμένες οικονομικές δυνατότητες. Η απουσία μαζικής παρουσίας στην αγορά δεν ισοδυναμεί με κοινωνική παρακμή, αλλά με μετάβαση.

Η απαίτηση να φαίνεται γεμάτο το νησί, για να θεωρηθεί ζωντανό, αγνοεί αυτή την πραγματικότητα και δημιουργεί προσδοκίες που δεν ανταποκρίνονται στην καθημερινότητα των πολιτών. Δεν μπορεί η ζωή να παγώνει για να εξυπηρετεί μια επιφανειακή εικόνα.

Η αφήγηση του άδειου νησιού χρησιμοποιείται συχνά ως εύκολη διαπίστωση χωρίς κόστος και χωρίς ευθύνη, δίχως συνοδευτικές προτάσεις ή κατανόηση των περιορισμών. Η ζωή στην Άνδρο, σε όλα τα νησιά, στο σύνολο της περιφέρειας αλλά και σε πολλές πόλεις υπάρχει και λειτουργεί  απλώς με διαφορετικούς όρους πια και σε διαφορετικούς χώρους από το παρελθόν.

Όλες οι γνώμες είναι σεβαστές και η κριτική αναγκαία. Ωστόσο, η δημοκρατία δεν εξαντλείται στη διατύπωση άποψης. Ολοκληρώνεται στη λήψη απόφασης. Και το βάρος αυτής της απόφασης δεν είναι θεωρητικό, είναι πραγματικό και επώδυνο.

Η διοίκηση οφείλει να ακούει, να ζυγίζει και τελικά να επιλέγει. Και εκείνοι που επιλέγουν πρέπει να κρίνονται όχι για το αν ικανοποίησαν όλους, αλλά για το αν, μέσα σε πραγματικές συνθήκες και παράλληλες προκλήσεις, ανέλαβαν υπεύθυνα το βάρος της ευθύνης που τους αναλογεί.

Γιατί, στο τέλος, όλες οι γνώμες αξίζουν σεβασμό. Οι αποφάσεις, όμως, έχουν βάρος. Και αυτό το βάρος δεν μπορεί, ούτε πρέπει να το σηκώνουν όλοι. Το σηκώνει η διοίκηση. Και κρίνεται. Όπως και οι κρίνοντες.