Η Μήλος και η Επανάσταση του 1821

Πολύ σπάνια γίνονται αναφορές, κυρίως από εμάς, τη νέα γενιά, σχετικά με το τι ρόλο μπορεί να έπαιξε η ιδιαίτερή μας πατρίδα σε αυτόν τον αγώνα ,πόσο μάλλον να μπούμε στον κόπο να κάτσουμε να ψάξουμε για αυτό (Βασική προυπόθεση να μάθεις την ιστορία του τόπου σου, είναι να γνωρίζεις προφανώς την γενική ιστορία και να την έχεις διδαχθεί σωστά…),για αυτό και θεωρώ, πως ένεκα των ημερών, αξίζει να γράψω τα κάτωθι, ετσι ώστε να μοιραστώ κάποιες ενδιαφέρουσες πληροφορίες που αναγράφονται σε κάποια βιβλία σχετικά.

Όπως είναι γνωστό, η Μήλος, όπως και οι υπόλοιπες Κυκλάδες, μετά την Άλωση της Πόλης από τους Σταυροφόρους το 1204,και μέχρι τη νίκη των Οθωμανών επί των Βενετών στον εικοσαετή Βενετοτουρκικό πόλεμο της Κρήτης (1645-1669) ήταν υπό Βενετική (Λατινική) κυριαρχία, όπου αυτό συνεπάγεται πως για την εκπαίδευση και την Θρησκευτική καλλιέργεια των Ελληνορθόδοξων (κατά ευρεία πλειοψηφία ανά τους αιώνες) κατοίκων, ήταν υπεύθυνοι οι καθολικοί και Λατίνοι επίσκοποι.

Η Μήλος, στα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής κυριαρχίας, ήταν αντιμέτωπη με πολύ μεγάλη παρακμή, δημογραφική κατάρρευση και οικονομική καταστροφή, καθώς όπως εικάζουν οι μελετητές, στα τέλη του 1700 η Παλαιά Χώρα(σημερινή Ζεφυρία) η οποία αποτέλεσε για αιώνες την πρωτεύουσα και ακμάζουσα πόλη της νήσου, ερημώθηκε και καταστράφηκε.

Έτσι ο πληθυσμός της ήρθε αντιμέτωπος με ασθένειες, καθώς εμφανίστηκαν πολλά προβλήματα υγιεινής και κατά συνέπεια η Παλαιά Χώρα εγκαταλείφθηκε με αποτέλεσμα,ο εναπομείνας πληθυσμός, συγκεντρώθηκε και μετοίκισε γύρω από το Κάστρο(Πλάκα).

Στα χρόνια της επαναστάσεως, μέσα από επιστολές και αρχεία των γραμματιζούμενων του νησιού, μπορούμε να διαβάσουμε πως η Μήλος διαδραμάτιζε έναν “κατασκοπευτικό” ρόλο, καθώς οι ανώτατοι άρχοντες του τόπου, είχαν στο πλευρό τους έμπειρους σε θέματα ναυτιλίας κάτοικους και ενημέρωναν συνέχεια τοποθετημένοι σε στρατηγικά σημεία του νησιού, τους πρώτους επαναστατημένους νησιώτες των Ελλήνων (Σπετσιώτες και Υδραίοι) σχετικά με κινήσεις των εχθρικών στόλων στην περιοχή του Μυρτώου Πελάγους(Θαλάσσια περιοχή Δυτικά της Μήλου).

Επιπρόσθετα ,άξιο αναφοράς είναι πως, σύμφωνα με όσα γράφονται, η πρώτη ναυμαχία των Σπετσιωτών και νίκη των Ελληνικών πλοΐων έναντι των Τουρκικών, έλαβε χώρα στην Μήλο την 11η Απριλίου του 1821(Ο συγγραφέας μας τονίζει αυτήν την ημερομηνία πολλές φορές ,με σκοπό να την λάβουμε σοβαρά υπ όψιν έτσι ώστε να την τιμούμε),όπου έπειτα κρατήθηκαν αιχμάλωτοι κάποιοι Τούρκοι στο νησί, σε συνεργασία Μηλίων και Σπετσιωτών.

Γνωστή σε όλους μας άλλωστε είναι και η διαχρονική χρήση του φυσικού κόλπου της Μήλου για ασφαλή αγκυροβόλια  διερχόμενων πλοίων,

όπως και για αυτό τον λόγο τον χρησιμοποίησε και ο Ελληνικός επαναστατικός στόλος υπό τον ναύαρχο Ανδρέα Μιαούλη το 1824,καθώς σε επιστολή του αναφέρει πως “ξεκούρασε” και συντήρησε τα Ελληνικά πλοία στο μικρό “καρνάγιο” που διατηρούσαν οι σύμμαχοι στο νησί.

Σημαντικό εξίσου είναι το οτι στην Ναυμαχία του Ναυαρίνο,και ευρισκόμενος εντός ενος Αγγλικού συμμαχικού πλοίου, σκοτώθηκε υπερασπιζόμενος την Ελληνική επανάσταση ο Μηλιός πιλότος Πέτρος Μικέλης.

Οι Μηλιοί ξακουστοί άλλωστε,νδιαχρονικά στο Αιγαίο ως οι καλύτεροι πιλότοι, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στις συνθέσεις των πληρωμάτων, σε πλοία που συμμετείχαν υπέρ της επανάστασης.

Έπειτα,ο  πρόκριτος,Μηλιός και μέλος της φιλικής εταιρίας Ιωάννης Βασιλείου έχοντας επικοινωνία και με σημαντικά πρόσωπα όπως ο Μαυροκορδάτος, αλλά και με τους συναγωνιστές σε Πελοπόννησο, Σπέτσες και Ύδρα, βοήθησε στην πνευματική ανόρθωση, την καλλιέργεια των ιδεών της Φιλικής εταιρίας και στην μόρφωση κάποιων κατοίκων σχετικά. Στα χρόνια μετά την επανάσταση ,διαβάζουμε πως υποστήριξε επίσης τις διαδικασίες έτσι ώστε οι μεταρυθμίσεις του Καποδίστρια στην εκπαίδευση των επιβαρυμένων αυτών νήσων, να λειτουργήσουν σωστά και το εκπαιδευτικό τους σύστημα να αποκτήσει μια σωστή δομή.

Τέλος, εννοείται ότι πάντοτε υπάρχουν και εξαιρέσεις στους κανόνες, καθώς αναφέρονται κάποιοι “Φιλότουρκοι” Μηλίοι, οι οποίοι φοβούμενοι τις συνέπειες, υπερασπίζονταν Τουρκικές θέσεις και έπαιρναν αποστάσεις από τον αγώνα.

Όταν ο Τουρικικός στόλος έφτασε στον Όρμο του Προβατά το 1823,διαβάζουμε πως ένα μικρό πλήθος κόσμου Προσκύνησε τον στόλο του Καπουδάν  Πασά,μέσα σε αυτούς και ο Άγγλος πρόξενος του νησιού, μια αρχικά φήμη, που εξελίχθηκε σε είδηση και έφερε ανησυχία στους κύκλους των επαναστατημένων Ελλήνων, διαβάζουμε χαρακτηριστικά από ανθρώπους της εποχής”Η Μήλος επροσκύνησεν”σε τόνο ανήσυχο.

Είναι πολύ δύσκολο να γράψω περιληπτικά τα όσα διάβασα στα βιβλία αυτά και σίγουρα στην προσπάθεια να τα περιγράψω όλα σε ένα κείμενο ίσως κάποια σημαντικά πράγματα να έχουν μείνει εκτός, δεν είμαι ιστορικός ούτε φιλόλογος, αλλα θεωρώ πως είναι πολύ χρήσιμο να γνωρίζουμε και να ανακαλύπτουμε την ιστορία του τόπου, καθώς και να έχουμε στην κατοχή μας αυτήν την πολύτιμη βιβλιογραφία που αφορά το νησί.

Η Μήλος στέκει για αιώνες αγέρωχη σε αυτή την στρατηγική θέση του Αιγαίου, έχοντας υποστεί καταστροφές, περιόδους χάριτος και περιόδους ηρεμίας, είναι κρίμα να μην γνωρίζουμε και να αναφερόμαστε μόνο σε λιγοστές και συγκεκριμένες πτυχές της ιστορίας της.

“Ο Καπουδάν Πασάς προστάζει την Μήλον να τω στείλει δέκα πιλότους έμπειρους δια τα νερά των Σπετσών, Ύδρας και Ψαρών υποσχόμενος μισθόν αδρόν .Οι πιλότοι δέν πηγαίνουν, μήτε οι άρχοντές τους στέλνουν.

ΕΝ ΜΗΛΩ ΤΗ 6Η ΙΟΥΛΙΟΥ 1823″

Βιβλιογραφία:

“Η εθνανάστασις του 1821 και η Μήλος” του Γεωργίου Καμακάρη 1966

“Νικόλαος Μοδινός & Ιωάννης Βασιλείου” του Χρήστου Παγώνη 2005

Και φυσικά η “Ιστορία της Νήσου Μήλου” του Ιωσήφ Χατζιδάκη,του σπουδαίου Μηλιού συγγραφέα που έγραψε για πρώτη φορά σε βιβλίο την ιστορία της Μήλου το 1923.

Χρόνια Πολλά.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΕΑΣ