Γεωθερμία στη Μήλο – Ιστορικό και Προοπτικές

Το άρθρο του κ. Θεμιστοκλή Σοφικίτη έχει δημοσιευθεί και στην εφημερίδα “ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΜΗΛΟΥ” στο φύλλο 773.

Ευχαριστώ για την ευκαιρία που μου δίνετε μέσα από το Milosvoice.gr να αναφερθώ σε ένα θέμα ζωτικής σημασίας για το νησί μας, την γεωθερμία.

Στόχος είναι αφενός να ενημερωθούν οι νεότεροι σε ηλικία συμπολίτες μας και αφετέρου να προβληματιστούν οι αρμόδιοι φορείς για τις μέχρι σήμερα πολιτικές στο θέμα της γεωθερμίας. Στα πλαίσια αυτά θα αναφερθούμε στις προσπάθειες που έχουν γίνει για την αξιοποίηση της γεωθερμίας στο νησί μέχρι σήμερα, στα προβλήματα που παρουσιάστηκαν και στις προοπτικές για το παρόν και το μέλλον.

Φωτογραφίες από την έρευνα για ζεστό νερό στην περιοχή Βουνάλια

  1. Ερευνητικές γεωτρήσεις στο πεδίο υψηλής θερμοκρασίας και μονάδα ηλεκτροπαραγωγής 2ΜW από την ΔΕΗ στις αρχές της δεκαετίας του ‘80.

Το έργο ξεκίνησε το 1979 και έληξε λίγα χρόνια αργότερα λόγω σοβαρών προβλημάτων στη διαχείριση του γεωθερμικού ρευστού. Έγινε με χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Από αυτό προέκυψαν για το νησί μας κάποιες θετικές και κάποιες αρνητικές επιπτώσεις. Αρχίζοντας από τις θετικές, θα αναφέρουμε:

α. Έγινε γνωστή η χημική σύσταση του γεωθερμικού ρευστού. Δέκα χρόνια μετά από την έναρξη των γεωτρήσεων δημοσιεύθηκαν τα αποτελέσματα των αναλύσεων από αρμόδιους επιστήμονες. Η χημική σύσταση του ρευστού είναι τοξική για τον άνθρωπο και για το περιβάλλον. Η αλήθεια αυτή αποσιωπήθηκε επιμελώς από όσους συνέχισαν κατά τις επόμενες δεκαετίες να ομιλούν για την αξιοποίηση του πεδίου υψηλής θερμοκρασίας της Μήλου.

β. Έγιναν γνωστοί στους κατοίκους του νησιού οι κίνδυνοι. Λόγω των υψηλών πιέσεων και θερμοκρασιών του πεδίου υπάρχει πάντα κίνδυνος εκρήξεως και ανεξέλεγκτης διαρροής ρευστού. Το γεγονός αυτό το ζήσαμε και δεν μπορούμε να το ξεχάσουμε. Οι σημερινές τεχνολογίες είναι λίγο καλύτερες, αλλά και πάλι στηρίζονται στη μέθοδο εκμετάλλευσης με γεωτρήσεις παραγωγής και γεωτρήσεις επανεισαγωγής του ρευστού, το οποίο διανύει χιλιόμετρα σωλήνων και έρχεται στην επιφάνεια.

Η εμπειρία αυτή αποκτήθηκε από τους κατοίκους σε μια εποχή που η Μήλος δεν είχε σημαντική τουριστική κίνηση. Τι θα συνέβαινε αν είχαμε ένα τέτοιο ατύχημα σήμερα; Το θετικό αποτέλεσμα είναι ότι ευτυχώς σήμερα γνωρίζουμε τους κινδύνους.

γ. Έγινε γνωστό το υπάρχον γεωθερμικό δυναμικό του πεδίου υψηλής θερμοκρασίας.

Το εκτιμώμενο υπάρχον δυναμικό του πεδίου αντιστοιχεί σε τουλάχιστον 150 ΜW ηλεκτρικής ενέργειας. Το 2019 επιστήμονας προϊστάμενος αρμόδιου φορέα ανακοίνωσε ακόμη περισσότερα, 250ΜW!  Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το αρνητικό αποτέλεσμα για το νησί μας. Είναι γνωστό ότι στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας το «υπάρχον δυναμικό» είναι διαφορετικό από το «τεχνικά εκμεταλλεύσιμο δυναμικό». Για να το εξηγήσουμε απλά, θα αναφέρουμε ένα παράδειγμα από την αιολική ενέργεια. Το υπάρχον αιολικό δυναμικό της Μήλου είναι πολλές εκατοντάδες ΜW, αλλά το τεχνικά εκμεταλλεύσιμο εξαρτάται από το πόσες ανεμογεννήτριες μπορείς να εγκαταστήσεις στο νησί. Ο παράγοντας που περιορίζει την πλήρη εκμετάλλευση της αιολικής ενέργειας είναι η χρήση γης που απαιτείται για την τοποθέτησή τους. Άρα το τεχνικά εκμεταλλεύσιμο είναι πολύ μικρότερο του υπάρχοντος δυναμικού.  Έτσι και στην γεωθερμία υπάρχουν τεχνικοί περιορισμοί, ιδιαίτερα σε ένα μικρό νησί όπως η Μήλος. Είναι γνωστό ότι μία γεώτρηση παραγωγής μπορεί να αποδώσει ισχύ από 2 έως 5ΜW, και χρειάζεται άλλη μία γεώτρηση για την εισαγωγή του ρευστού σε απόσταση μερικών εκατοντάδων μέτρων. Μπορούμε να υπολογίσουμε πόσες γεωτρήσεις χρειάζονται για ισχύ 150ΜW! Οι αρμόδιοι επιστήμονες που το προτείνουν, να μας εξηγήσουν πού θα εγκατασταθούν τόσες γεωτρήσεις και οι σωληνώσεις τους. Αλλά πέρα από την χρήση γης, υπάρχουν και άλλοι τεχνικοί περιορισμοί που έχουν σχέση με την σταθερότητα του γεωλογικού υποβάθρου και του εδάφους στην περιοχή. Πλήθος επιστημονικών ανακοινώσεων τα τελευταία 20 χρόνια παρουσιάζουν μελέτες για την προκαλούμενη σεισμικότητα και τον κίνδυνο καθιζήσεων σε γεωθερμικά πεδία που αξιοποιούνται για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Ο κίνδυνος αυξάνεται ανάλογα με την ισχύ που παράγεται και εξαρτάται από την γεωλογία της περιοχής. Από αυτά προκύπτει πόσο εξωπραγματικά είναι τα σενάρια για παραγωγή εκατοντάδων γεωθερμικών ΜW στα νησιά. Παρόλα αυτά οι ισχυρισμοί ανεύθυνων επιστημόνων χρόνια τώρα αναπαράγονται από επιχειρηματίες που βρίσκουν την ευκαιρία να ανεβάσουν τις μετοχές τους. Παρόμοια κατάσταση έχει οδηγήσει σε αδιέξοδο την ανάπτυξη αιολικών πάρκων στα νησιά. Υπάρχουν αιτήσεις για εκατοντάδες ανεμογεννήτριες που δεν θα εγκατασταθούν ποτέ, επειδή οι κάτοικοι δεν θα δεχθούν να μετατραπεί το νησί τους σε αιολικό πάρκο. Παρομοίως δεν θα εγκατασταθούν εκατοντάδες γεωθερμικά μεγαβάτ γιατί οι κάτοικοι δεν θα δεχθούν να βγουν επικίνδυνα ρευστά στην επιφάνεια, δίπλα στα σπίτια τους.

Το λυπηρό είναι ότι αυτές οι εξωπραγματικές προσδοκίες για παραγωγή ενέργειας αφενός προκαλούν δικαιολογημένα αρνητικές αντιδράσεις στους νησιώτες και αφετέρου αποτρέπουν την υλοποίηση άλλων έργων ΑΠΕ μικρής κλίμακας τα οποία χρειάζονται στα νησιά και θα είχαν την υποστήριξη των κατοίκων. Θετικό παράδειγμα στο νησί μας είναι το αιολικό πάρκο Μήλου, το οποίο ξεκίνησε με 2 ανεμογεννήτριες πριν πολλά χρόνια και έφθασε στις 4 με σύμφωνη γνώμη των κατοίκων.  Αρνητικό παράδειγμα, επίσης από το νησί μας, είναι το έργο αξιοποίησης των ζεστών νερών για θερμικές χρήσεις και αφαλάτωση νερού που ξεκίνησε το 2001 και δεν ολοκληρώθηκε. Σε αυτό το έργο θα αναφερθούμε στη συνέχεια.

  1. Έρευνα για γεωθερμικό ρευστό χαμηλής θερμοκρασίας στην περιοχή Βουνάλια για αφαλάτωση νερού και άλλες θερμικές χρήσεις.

Η δεύτερη προσπάθεια αξιοποίησης του γεωθερμικού δυναμικού της Μήλου ξεκίνησε το 2001 με χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Συνεργάστηκαν για την υλοποίηση του έργου μία Γερμανική εταιρεία, η Δημοτική Αναπτυξιακή Επιχείρηση του Δήμου Μήλου, το ΚΑΠΕ και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Στόχος ήταν η έρευνα και εκμετάλλευση της γεωθερμίας χαμηλής θερμοκρασίας, δηλαδή του ζεστού νερού με θερμοκρασία μέχρι 90οC για αφαλάτωση νερού και άλλες θερμικές χρήσεις. Το ζεστό νερό είναι ήπια και ασφαλής πηγή θερμικής ενέργειας, δεν είναι όμως κατάλληλο για ηλεκτροπαραγωγή. Ο Δήμος Μήλου υποστήριξε την προσπάθεια και συνεισέφερε σε πόρους και ανθρώπινο δυναμικό. Η Δημοτική Αναπτυξιακή Επιχείρηση πήρε την άδεια έρευνας και εκμετάλλευσης για την περιοχή Βουνάλια. Οι υδρογεωτρήσεις έγιναν με επιτυχία και εξασφάλισαν άφθονο ζεστό νερό σε μικρό βάθος (από 50 έως 150 μέτρα), πράγμα που καθιστά την άντληση εύκολη και την εκμετάλλευση οικονομικά συμφέρουσα. Αξίζει να αναφέρουμε ότι σε άλλα μέρη της Ελλάδας και του κόσμου γίνεται επιτυχημένη εκμετάλλευση ζεστού νερού από πολύ μεγαλύτερα βάθη και σε χαμηλότερες θερμοκρασίες από αυτό της Μήλου. Παρόλα αυτά, όταν ολοκληρώθηκαν οι ερευνητικές γεωτρήσεις και έληξε η χρηματοδότηση της ΕΕ, το έργο δεν υλοποιήθηκε γιατί όπως ανακοίνωσε η τότε Δημοτική αρχή, δεν βρέθηκαν ενδιαφερόμενοι επενδυτές. Αυτό το παράδοξο γεγονός ερμηνεύεται αν λάβουμε υπόψη μας ότι την ίδια χρονική περίοδο η ΔΕΗ υποσχόταν ότι θα παράγει 150ΜW από το πεδίο υψηλής θερμοκρασίας. Σε αυτή την περίπτωση θα περίσσευε άφθονη θερμότητα, αρκετή για να καλύψει όλες τις ανάγκες του νησιού. Όμως αυτό δεν έγινε ποτέ, και μέχρι σήμερα καταναλώνουμε πετρέλαιο για θερμικές χρήσεις, ενώ το ζεστό νερό βρίσκεται κάτω από τα πόδια μας. Ευτυχώς ο νέος γεωθερμικός νόμος του 2019 δίνει την δυνατότητα στον Δήμο να ενεργοποιήσει τις γεωτρήσεις των Βουναλίων και να χρησιμοποιήσει το ζεστό νερό για τις ανάγκες του νησιού.

  1. Συμπεράσματα και προτάσεις

Καθώς περνούν τα χρόνια γίνονται πιο φανερές οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, της οποίας κύρια αιτία είναι η κατανάλωση συμβατικών καυσίμων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ζητά από τα κράτη μέλη να αυξήσουν το ποσοστό της πράσινης ενέργειας στο ενεργειακό τους ισοζύγιο. Είναι λοιπόν σημαντικό να αξιοποιήσουμε κάθε εναλλακτική πηγή ενέργειας που έχουμε στην διάθεσή μας. Παρόλα αυτά θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι το ενεργειακό πρόβλημα της Ελλάδας δεν θα λυθεί μετατρέποντας τα νησιά σε αιολικά και γεωθερμικά πάρκα. Στα νησιά κατοικούν Έλληνες πολίτες με ίσα δικαιώματα στην υγεία και την ευημερία. Επίσης εκεί λειτουργούν και άλλες εξίσου σημαντικές οικονομικές δραστηριότητες, με αθροιστικές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Αντί λοιπόν να κάνουμε ουτοπικούς σχεδιασμούς μεγάλης κλίμακας που θα οδηγήσουν σε ρήξη με τις τοπικές κοινωνίες, ας προωθήσουμε μικρά έργα που είναι χρήσιμα και αποδεκτά.

Όσο αφορά την γεωθερμία χαμηλής θερμοκρασίας, προτείνω να ενεργοποιήσουμε τις γεωτρήσεις ζεστού νερού του Δήμου Μήλου στα Βουνάλια προκειμένου να καλύψουμε τις ανάγκες του νησιού σε θερμική ενέργεια.  Ενδεικτικά μπορούμε να αναφέρουμε την αφαλάτωση νερού με απόσταξη, την ξήρανση βιομηχανικών ορυκτών, την παροχή ζεστού νερού χρήσης και θέρμανσης σε οικισμούς και ξενοδοχεία, καθώς και χρήσεις χαμηλής θερμοκρασίας όπως η ξήρανση παραδοσιακών αγροτικών προϊόντων.

Σχετικά με την χρήση της γεωθερμίας υψηλής θερμοκρασίας για ηλεκτροπαραγωγή, είναι δεδομένο ότι εφόσον έρχονται τα γεωθερμικά ρευστά στην επιφάνεια, υπάρχουν κίνδυνοι και επιπτώσεις ακόμα και για μικρή ισχύ παραγωγής. Ο μόνος τρόπος για ασφαλή  εκμετάλλευση του πεδίου θα ήταν με υπόγειους γεωθερμικούς εναλλάκτες υψηλής θερμοκρασίας. Με αυτή την μέθοδο θα μπορούσαμε να πάρουμε ενέργεια χωρίς να φέρουμε το γεωθερμικό ρευστό στην επιφάνεια. Όμως αυτή η τεχνολογία δεν είναι προς το παρόν εμπορικά διαθέσιμη. Προτείνω λοιπόν να μην  διακινδυνεύσουμε πειραματιζόμενοι.

Σοφικίτης Θεμιστοκλής

Τεχνολόγος Ηλεκτρολόγος – Ενεργειακός Μηχανικός

ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ